Ιερός Ναός Αγίου Σπυρίδωνος Ν. Ιωνίας

Αρχική » Άρθρα » Dietrich Bonhoeffer: O χριστιανός Θεολόγος ο οποίος εναντιώθηκε στον Χίτλερ.

Dietrich Bonhoeffer: O χριστιανός Θεολόγος ο οποίος εναντιώθηκε στον Χίτλερ.

Άρθρα

 Layout 1
Την Τετάρτη 12 Ιουλίου και ώρα 7:00μμ στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων  (Χαρ.Τρικούπη 6-10, Εμπορικό κέντρο Αtrium) έγινε η παρουσίαση της μετάφρασης στην Ν.Ελληνική του βιβλίου του Έρικ Μεταξά «Μπονχέφερ-ο θεολόγος που εναντιώθηκε στον Χίτλερ».
Για το βιβλίο μίλησαν οι : Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιος,   ο  Jeffrey Baldwin, Ακαδημαϊκός Διευθυντής του Ελληνικού Βιβλικού Κολεγίου, ο Στέφανος Καβαλλιεράκης,Ιστορικός, Δρ. Μεσογειακών και Ανατολικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Στρασβούργου και τέλος ο ίδιος ο κ. Μεταξάς.
Τόσο η όλη ανάπτυξη απο τους ομιλητές του προσώπου , της θεολογίας και της όλης δράσης του  Dietrich Bonhoeffer, όσο κι η ενθουσιώδης εισήγηση του Σεβ. Μητροπολίτου Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνατίου, μας προτρέπουν αντί άλλων λόγων για την παρουσία του Χριστιανού Γερμανού Θεολόγου να παραθέσουμε το κάτωθι άρθρο του κ.Καβαλλιεράκη, με την πρόθεση να ειδωθεί και ως ένας επιπλέον φόρος τιμής στό χριστιανό αυτό θεολόγο και σ΄ όσους μίλησαν χθές και έγραψαν για αυτόν.

         Η εξιλέωση ενός έθνους

 

[Στέφανος Καβαλλιεράκης, »Dietrich Bonhoeffer:Η εξιλέωση ενός έθνους », περ.Επίνειο, Μαίος 2017, εκδ. Εν Πλώ, σελ.6]

<<Ενα από τα σημεία που αποτελούν ακόμα ανοικτό πεδίο έρευνας και προκαλούν ποικίλες συζητήσεις στην ιστορία του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, αφορά στη στάση του Γερμανικού λαού κατά την περίοδο του ναζιστικού καθεστώτος και στη μεγάλη και σχεδόν καθολική στήριξη που του παρείχε.

Το παλαιό καθεστώς, που έδινε την τελευταία του μάχη να διατηρηθεί στην εξουσία μέσω της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, είχε άρρηκτα συνδεθεί με την ήττα του Α’ Παγκοσμίου πολέμου, την ταπείνωση της συνθήκης των Βερσαλλιών αλλά και την οικονομική εξαθλίωση. Η πορεία των Ναζί δεν ήταν απλά μια πορεία ανάληψης της εξουσίας στη Γερμανία, αλλά, όπως εύστοχα έχει επισημάνει ένας εκ των σημαντικότερων ιστορικών του Β’ Παγ­κοσμίου πολέμου, ο Ρίτσαρντ Έβανς, μια πορεία για την «κατάκτηση της καρδιάς και του μυαλού ενός έθνους».

Δεν ήταν λοιπόν μόνο οι παραδοσιακές ελίτ που υποτάσσονταν στο νέο καθεστώς, ακολουθώντας τους στρατιωτικούς, τους πολιτικούς ή τα εργατικά σωματεία. Η υποταγή και η συστράτευση στο νέο καθεστώς αφορούσε τους πάντες, ακόμα και την Εκκλησία: «Είναι λόγω του Χίτλερ που έγινε αισθητός ανάμεσα μας ο Χριστός, ο δρόμος που το Άγιο Πνεύμα και η θέληση του Θεού επέλεξαν για να έρθει κοντά στον Θεό ο Γερμανικός λαός», δήλωνε ο Γερμανός πάστορας Χέρμαν Γκρούνερ, προεξοφλώντας τη νέα «Γερμανική Χριστιανσύνη», που συνέπλεε με τον ναζισμό, αγνοώντας την παγανιστική και μυστικιστική καταβολή του τελευταίου αλλά και τις συχνές απαξιωτικές αναφορές του ίδιου του Χίτλερ για τον Χριστιανισμό, τον οποίο θεωρούσε μια «θρησκεία της μαλθακότητας».

Η γοητεία του νέου καθεστώτος έμοιαζε ακαταμάχητη ακόμα και σε ψύχραιμους (θεωρητικά) εξωτερικούς παρατηρητές. Έτσι ο Αμερικάνος πρέσβης στο Βερολίνο Γουίλιαμ Ντόντ, λίγους μήνες μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, τον Αύγουστο του 1933, γράφοντας με «αντικειμενικότητα» προς τον ίδιο τον Ρούσβελτ, επεσήμαινε ότι αν και δεν ενέκρινε την κακομεταχείριση των Εβραίων και την προσπάθεια του Χίτλερ να αποκαταστήσει την στρατιωτική ισχύ της χώρας, θεωρούσε «θεμελιακό» δικαίωμα κάθε λαού να κυβερνά τον εαυτό του· και οι υπόλοιποι λαοί θα πρέπει να δείχνουν υπομονή, ακόμα και όταν γίνονται μάρτυρες σκληρότητας και αδικίας. Και κατέληγε: «Δώστε στους ανθρώπους μια ευκαιρία να δοκιμάσουν τα σχέδια τους». Λίγους μήνες αργότερα θα συνειδητοποιήσει την τρομακτικά εσφαλμένη αρχική του εκτίμηση.

Υπήρχε τάχα κάποια αντίσταση στη ναζιστική θύελλα, η οποία υποσχόταν επάνοδο στο μεγαλείο, αποκατάσταση ισχύος και εκδίκηση; Ένας εικοσιεξάχρονος πάστορας, λέκτορας της συστηματικής θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, ο Dietrich Bonhoeffer, δύο μόλις μέρες μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία (με δημοκρατικές διαδικασίες) στις 30 Ιανουαρίου 1933, κάνει μια ραδιοφωνική εκπομπή και καταφέρεται εναντίον του Φύρερ και του καθεστώτος του. Η εκπομπή διακόπτεται στον «αέρα». Η φωνή αυτή δεν συγκροτεί απλά μια παραφωνία αλλά μια τραγική εξαίρεση, που ήδη ρισκάρει τη ζωή της θανάσιμα.

_dietrich_bonhoefferΚαι όχι μόνο αυτό, ο Bonhoeffer, λίγο αργότερα, τον Μάρτιο του 1933, εκδίδει ένα εμβληματικό έργο, Η Εκκλησία καί το Εβραϊκό ζήτημα, όπου πολύ έγκαιρα προειδοποιεί για αυτά που θα επακολουθήσουν αλλά και για τη στάση που θα πρέπει να έχει η Εκκλησία απέναντι στο ζήτημα. Η παραμονή του στην Αμερική λίγα χρόνια πριν, η επαφή του με τις αφροαμερικανικές προτεσταντικές κοινότητες, τον είχαν ευαισθητοποιήσει γύρω από το θέμα της καταπίεσης των μειονοτήτων. Ήταν όμως και το οικογενειακό του περιβάλλον που συνετέλεσε αποφασιστικά σε αυτή του τη στάση – η ιστορία της 90 χρονης γιαγιάς του, που εξακολουθεί όπως πάντα να αγοράζει στο εβραϊκό κατάστημα που συνήθιζε, παρά τις απαγορεύσεις των Ναζί, είναι από τις πιο έντονες συγκινησιακά σκηνές του βιβλίου.

Τη ζωή αυτού του πάστορα, του λουθηρανού μεν αλλά ανένταχτου επί της ουσίας σε κάποια προτεσταντική ομολογία, είναι που παρακολουθεί η βιογραφία του ελληνοαμερικανογερμανού Έρικ Μεταξά. Ο ίδιος ο συγγραφέας -μια προσωπικότητα που παρεμβαίνει στο δημόσιο λόγο στις ΗΠΑ για θρησκευτικά, ιστορικά αλλά και πολιτικής φύσεως ζητήματα- έχει επίσης μια σύνθετη θρησκευτική συγκρότηση: Παρότι γεννημένος κi μεγαλωμένος σ’ ελληνορθόδοξο περιβάλλον, δεν επιμένει εμμονικά στις όποιες διαφορές των χριστιανικών δογμάτων αλλά στο πανανθρώπινο μήνυμα του Χριστιανισμού, που ο Dietrich Bonhoeffer τόλμησε να εκπέμψει σε δύσκολους καιρούς.

Η βιογραφία -είδος τόσο υποτιμημένο στα καθ’ ημάς ή εργαλειακά υποταγμένο- γίνεται στα χέρια του Μεταξά υπόδειγμα μεθοδικότητας. Ο συγγραφέα παρακολουθεί με θαυμαστή χρονική και γεγονοτολογική ακολουθία την πορεία της ζωής το προτεστάντη πάστορα και δε μπαίνει στον πειρασμό της υποταγής στο εκρηκτικό και γεμάτο γεγονότα ιστορικό πλαίσιο. Μεταξάς μένει πιστός στον στόχο του και δεν υποκύπτει σε παρεκκλίσεις. Θέλει να αναδείξει αυτή τη ζωή, αυτή τη διαφορετικότητα που δεν δίστασε να υψώσει το ανάστημά της, να μείνει πιστή στις αρχές της και να οδηγηθεί στη διάβαση του δικού της Γολγοθά μέχρι το τελικό μαρτύριο.

Οι παρεκβάσεις του είναι περιορισμένες, όπως παράδειγμα η εξαιρετικά εμπεριστατωμένη αναφορά στήν δημιουργία των «Γερμανών Χριστιανών» από ναζιστικό καθεστώς, μιας ομάδας που αυτοπροβλήθηκε ως ο αντίπαλος πόλος του Ιουδαϊσμού, συμβάλλοντας έτσι στο ευρύτερο κλίμα κατά των Εβραίων.

Τι ήταν τελικά ο Dietrich Bonhoeffer; Συντηρητικός; Φιλελεύθερος; Καλός χριστιανός, ηθικιστής; Ο Μεταξάς δεν δίνει ι δεν θέλει να δώσει εύκολες απαντήσεις. Δεν τον ενδιαφέρει να τον εντάξει σε παραδοσιακές ή «κατανοητές» συσσωματώσεις. Τον ενδιαφέρει να καταλάβει τον άνθρωπο εκείνο που δεν πίστευε στην ελαστικότητα του χριστιανισμού, αλλά επέμενε στην τήρηση των Ιερών Μυστήριο στην τήρηση της εκκλησιαστικής τάξης, στην πράγματι μετάνοια. Θέλει να καταλάβει τον άνθρωπο που μία α τις αγαπημένες του φράσεις ήταν ότι «δεν αρκεί βάζουμε επιδέσμους στις πληγές αυτών που έχουν β(: θεί κάτω από τις ρόδες της αδικίας, αλλά να οδηγήσου την ακτίνα μόνη της πίσω στη ρόδα».

Αν και δεν τον ενδιαφέρει λοιπόν η πολιτική ή φιλοσοφική πλαισίωση και τεκμηρίωση του Bonhoeffer, εντούτοις τον ενδιαφέρει απόλυτα ο μετασχηματισμός του: πώς από πάστορας γίνεται προφήτης των τραγικών συνεπειών που επιφέρει η άνοδος του νέου καθεστώτος- π από ειρηνιστής, που πάλευε μέσα από το κήρυγμά του προέβαλλε πολιτική αντίσταση, γίνεται άνθρωπος t δράσης στο πεδίο, άνθρωπος που δεν διστάζει να αναλάβει ιδιότητα διπλού κατασκόπου, με σκοπό την ανατροπή του ίδιου του Χίτλερ· και πώς στο τέλος φτάνει να αναπτύξει μια δική του θεολογική αντίληψη, που επιβάλλει το μαρτύριο ως μέσο προσέγγισης του Θεού – κάτι που τον οδηγεί και στο τελευταίο στάδιο της ζωής του, εκείνο του Μάρτυρα.

Μάρτυρας; Εκατομμύρια άνθρωποι εκτελέστηκαν από τους Ναζί -με φρικτό τρόπο ενίοτε- τι είναι αυτό που κάνει ειδικά τον Dietrich Bonhoeffer μάρτυρα; Αυτό είναι ίσως και το πιο ιντριγκαδόρικο κομμάτι της βιογραφίας του Μεταξά – είναι η στιγμή της «αποθέωσης» του Bonhoeffer από τον συγγραφέα: Ο Bonhoeffer δεν ανεβαίνει στο ικρίωμα για την προσωπική του εξιλέωση- στους ώμους του σηκώνει έναν ολόκληρο λαό.

Η απόλυτα ορθολογική βιογραφία του Dietrich Bonhoeffer δεν είναι μία, στην πραγματικότητα, αλλά δύο: εκείνη του ανθρώπου και εκείνη ενός αγίου ή ενός επι γης προφήτη ή ίσως ακόμα και του ίδιου του Χριστού, που οι δύο φύσεις του συναντιόνται τελικά στο τόπο του μαρτυρίου, για να προσέλθουν μαζί στη Βασιλεία των Ουρανών αναλαμβάνοντας την εξιλέωση ενός ολόκληρου έθνους>>.

 

 

Άρθρα

Αρέσει σε %d bloggers: